Luka Mwinjili

Mtakatifu Luka Mwinjili

Sikukuu: Oktoba 18 (sikukuu)
Alizaliwa: karne ya kwanza, huenda Antiokia ya Siria
Alifariki: karibu mwaka 84, akiwa na umri wa miaka 84, huko Ugiriki (kwa mujibu wa mapokeo)
Alama yake: ndama (ng’ombe mwenye mabawa)
Mlinzi wa: madaktari, wauguzi, wachoraji na wasanii

Asili yake

Luka alikuwa Mmataifa, yaani hakuwa Myahudi. Alikuwa Mgiriki, na mapokeo ya kale yanasema alitoka Antiokia ya Siria, mji ule ule ambao Inyasi alikuwa askofu wake baadaye. Alikuwa mtu mwenye elimu ya juu. Kigiriki chake katika Injili ni bora kuliko cha waandishi wengine wa Agano Jipya.

Kazi yake ilikuwa tabibu (daktari). Mtume Paulo anamtaja kama “Luka, tabibu mpendwa” (Wakolosai 4:14).

Hakumwona Yesu, lakini alichunguza kwa makini

Luka hakuwa mmoja wa Mitume Kumi na Wawili, na huenda hakumwona Yesu kwa macho yake. Mwanzoni mwa Injili yake anaeleza kwamba aliyachunguza mambo yote kwa uangalifu tangu mwanzo, akitumia ushuhuda wa wale walioyaona kwa macho (Luka 1:1–4). Mapokeo yanasema kwamba alipata habari nyingi kutoka kwa Bikira Maria mwenyewe, hasa habari za kuzaliwa na utoto wa Yesu.

Mwenzi wa Mtume Paulo

Luka aliongokea Ukristo mapema na akawa mwenzi mwaminifu wa Mtakatifu Paulo katika safari zake za umisionari. Katika kitabu cha Matendo ya Mitume, sehemu fulani zinaandikwa kwa kutumia neno “sisi” (kwa mfano Matendo 16:10). Hii inaonyesha kwamba Luka mwenyewe alikuwepo katika safari hizo, ikiwemo:

kwenda Filipi, Makedonia
safari ya Yerusalemu
safari ya hatari ya baharini, ikiwemo kuvunjika kwa meli huko Malta, hadi Roma (Matendo 27–28)

Paulo alipokuwa gerezani Roma na karibu kufa, wengine walimwacha. Lakini aliandika: “Luka peke yake yuko pamoja nami” (2 Timotheo 4:11). Hilo linaonyesha uaminifu mkubwa wa Luka.

Maandishi yake

Luka aliandika vitabu viwili vya Biblia, vyote akimwandikia mtu aitwaye Theofilo:

Injili ya Luka: maisha, mafundisho, kifo na ufufuko wa Yesu.
Matendo ya Mitume: kuenea kwa Kanisa kutoka Yerusalemu hadi Roma.

Vitabu hivi viwili pamoja ni karibu robo ya Agano Jipya lote.

Sifa za Injili yake

Injili ya Luka mara nyingi huitwa “Injili ya Huruma”. Mambo yanayojitokeza zaidi ndani yake ni haya:

Huruma ya Mungu kwa wenye dhambi: Mifano inayopatikana kwa Luka peke yake ni pamoja na Mwana Mpotevu, Msamaria Mwema, Kondoo Aliyepotea, na Farisayo na Mtoza Ushuru. Pia habari za Zakayo na mwizi mwema msalabani.
Maskini na wanyonge: Yesu anaonyeshwa akiwajali maskini, wagonjwa na waliotengwa, kwa mfano katika mfano wa Tajiri na Lazaro.
Wanawake: Luka anawataja wanawake wengi kuliko Injili nyingine, kama Maria, Elizabeti, Anna, Martha na Mariamu, na wanawake waliomfuata Yesu.
Bikira Maria: Tunamjua Maria zaidi kupitia Luka: Bikira Maria kupashwa habari, kumtembelea Elizabeti, na kuzaliwa kwa Yesu.
Nyimbo za Kanisa: Kutoka kwa Luka tunapata Magnificat (Wimbo wa Maria), Benedictus (Wimbo wa Zakaria) na Nunc Dimittis (Wimbo wa Simeoni), ambazo husaliwa kila siku katika Sala ya Kanisa. Sehemu ya kwanza ya Salamu Maria pia inatoka kwa Luka.
Sala na Roho Mtakatifu: Luka anamwonyesha Yesu akisali mara nyingi, na anasisitiza kazi ya Roho Mtakatifu.
Furaha: Injili yake inaanza na kumalizika kwa furaha na sifa kwa Mungu.
Mchoraji wa Bikira Maria

Kuna mapokeo ya kale kwamba Luka alikuwa pia mchoraji, na kwamba alichora picha ya kwanza ya Bikira Maria. Picha kadhaa za kale za Maria zimehusishwa naye, kwa mfano Salus Populi Romani huko Roma. Hata kama hili halina uhakika wa kihistoria, ndiyo sababu yeye ni mlinzi wa wasanii.

Kifo chake

Habari za mwisho wa maisha yake hazina uhakika. Mapokeo ya kale yanasema kwamba aliendelea kuhubiri baada ya kifo cha Paulo. Hakuoa, na alifariki akiwa na umri wa miaka 84 katika eneo la Boeotia, Ugiriki. Mapokeo mengine yanasema alikufa shahidi. Masalia yake yalihamishiwa Konstantinopoli mwaka 357, na baadaye yakapelekwa Padua, Italia, ambako yanaheshimiwa hadi leo.

Kwa nini alama yake ni ndama?

Kila mmoja wa Wainjili wanne ana alama kutoka Ezekieli 1 na Ufunuo 4. Luka anawakilishwa na ndama, mnyama aliyetumika kwa sadaka hekaluni. Hii ni kwa sababu Injili yake inaanza hekaluni, Zakaria akitoa sadaka, na inasisitiza sadaka ya Kristo.

Fundisho kwetu

Mtakatifu Luka anatufundisha:

Kuponya mwili na roho: alikuwa daktari wa miili, kisha akawa daktari wa roho kupitia Injili.
Uaminifu katika urafiki: alibaki na Paulo hata wakati wengine walipomwacha.
Kuamini huruma ya Mungu isiyo na mipaka kwa kila mwenye dhambi.

Sala fupi:
Ee Bwana Mungu, ulimchagua Mtakatifu Luka kudhihirisha kwa maneno na maandishi upendo wako kwa maskini na wenye dhambi. Kwa maombezi yake, utujalie mioyo yenye huruma, ili mataifa yote yaone wokovu wako. Kwa Kristo Bwana wetu.
Amina.